Thứ Ba, 13 tháng 8, 2019

Nhạc sĩ Văn Ký: Từ 'Bài ca chờ đợi' đến 'Bay lên vietnam'

Trong hơn 400 tác phẩm ở cả thanh nhạc, khí nhạc, nhạc múa, ca kịch... mỗi tác phẩm xây dựng thương hiệu với nhạc sĩ Văn Ký lại có những khởi nguồn rất riêng.

Cuộc đời khiến nghề, tôi hên được trò chuyện với nhạc sĩ Văn Ký đa dạng lần. Song ở bất kỳ thời điểm nào, chuyện đời, chuyện nghề ở ông luôn tiếp thêm năng lượng cho người đối diện, khiến cho câu chuyện luôn mới. Ở ông toát ra một phong thái an nhiên, tự tại.

Ông bảo: “Cuộc sống đẹp lắm, đất nước đi lên với gần như điều đáng vui lòng. Tất nhiên, cuộc đời chẳng có gì là tuyệt vời 100%, nhưng so với những năm tháng lúc trước, cuộc sống thay đổi quá phổ biến, đất nước trên mọi bình diện không thể nào phủ nhận được”.

Nhạc sĩ Văn Ký: Từ 'Bài ca hy vọng' tới 'Bay lên Việt Nam'
Trong hơn 400 công trình ở cả thanh nhạc, khí nhạc, nhạc múa, ca kịch... mỗi tác phẩm thành lập với nhạc sĩ Văn Ký lại có những khởi nguồn rất riêng.

Ký ức không bao giờ quên

Ngược thời điểm, nhạc sĩ Văn Ký cũng như đa dạng nhạc sĩ cùng thời vinh dự đồng hành cùng dân tộc trong khoảng những ngày đầu cuộc khởi nghĩa cho tới ngày toàn thắng và trong công đoạn giang sơn thay đổi. Và không phải dễ gì bạn nào cũng có được những tác phẩm để đời và những ký ức khó phai mờ trong trái tim người nghệ sĩ.

Ông Văn Ký kể: "Mùa xuân năm 1958, từng ca trong khoảng của bài “Bài ca kì vọng” được bật ra trong tôi một bí quyết tự nhiên. Tình hình tổ quốc thời gian đó nhiều gian khổ. Tuy thế, tôi cũng như phổ thông người cùng thời có một niềm tin mãnh liệt, cam đoan vào ngay mai tốt đẹp, mai sau đón chờ. Thậm chí tôi muốn bay lên cùng với bầy chim trở về tương lai mà tôi viết: Về tương lai! Ngày quê hương màu xanh áo mới, tràn trề niềm tin/ Trục đường ta đi xanh thắm mộng đời/Về tương lai! Bạn hữu chim ơi! cùng ta cất cánh… Một số tháng sau tôi mang tới Nhà xuất bạn dạng Âm nhạc để in, nhưng bị chối từ. Ban chỉnh sửa nói bài hát sáng sủa quá, lãng mạn quá, không thích hợp với quá trình cách mệnh hiện thời.

Tôi đọc lại phiên bản nhạc của bản thân mình, nhưng thấy chẳng thể khác được nên đã mang đến Đài Ngôn ngữ vn. Giám đốc Đài lúc ấy là ông Trằn Lâm đã ủy quyền nhạc sĩ Phạm Tuyên - Trưởng ban Âm nhạc bố trí để tôi trực tiếp dàn dựng. chậm tiến độ là thời kỳ tổ quốc nhì miền bị chia cắt, phong trào cách mạng miền Nam bị bè cánh áp, không nắm bắt cuộc đấu tranh kéo dài tới bao giờ… Nhưng chính chân lý “vietnam nhất định thắng” và niềm tin gang thép của những người chiến sĩ cộng sản, của chính bạn dạng thân khi nghĩ về hiện tình giang sơn, đã khiến cho “Bài ca chờ đợi” có sức lan tỏa khỏe mạnh, thể hiện được tầm cao lối suy nghĩ và có sức cổ lỗ vũ mập mạp, hướng công chúng vươn tới cái đẹp".

Nhớ lại những kỷ niệm xưa, nhạc sĩ Văn Ký kể rộng rãi về những kỷ niệm, xúc cảm theo ông suốt cả thế cục. Ông cũng không quên nhắc tới những người bạn, những người anh em đã nằm lại nơi chiến trận và cả những người bạn vì điều kiện tình cảnh nào đó mà phải sống xa giang sơn nhưng trong lòng họ luôn nặng trĩu một nỗi niềm với quê hương, dân tộc. Có những ký ức cứ hiện về như mới ngày nào.

Nhạc sĩ Văn Ký: Từ 'Bài ca hy vọng' tới 'Bay lên Việt Nam'
Nhạc sĩ Văn Ký: 'Bay lên Việt Nam' trong khoảng ý nghĩ đó của bức thư tình.

Ông tâm sự: "Khi sáng tác, tôi đặt mình vào một địa điểm khác, không đơn thuần là tình cảm chung, tình ái đôi lứa mà là cảm xúc tự nhiên bật lên, biến suy nghĩ của bản thân mình hướng đến những nhân tố đẩy đà, tươi đẹp của dân tộc mà ngay chính tôi cũng không hình dong được.

"Bài ca chờ đợi" ngay khi mới ra đời ko phải ai cũng thích, ủng hộ. Bên cạnh chỉ những người đã sống trong ngục tù tù, trải đời qua những mất mát, đau thương trong chiến tranh mới thấy nhằm nhò. Chính câu chuyện của Bà Trương Mỹ Hoa, nguyên Phó Chủ toạ nước - cựu tù Côn Đảo từng kể rằng trong tù bà vẫn hát "Bài ca kì vọng" với gần như niềm tin tưởng ở mai sau. "Khi nghe tù nhân hát Bài ca kì vọng, số đông cai ngục tù cho đổ vôi bột tham gia hầm, nhưng mọi âm mưu của chúng không bao giờ dập tắt được niềm hy vọng của những người cộng sản. Bài hát khiến cho mọi người thêm liên kết không rời.

Không chỉ bà Trương Mỹ Hoa, bà Phan Thị Quyên - hoàng hậu hero Nguyễn Văn Trỗi, hay bà È Thị Châu là những minh chứng cụ thể và sinh động cho sức lan tỏa và trường tồn của "Bài ca chờ đợi", mà theo nhạc sĩ Văn Ký thì: "Các đội viên cộng sản có cùng một tư tưởng, một niềm tin như thế, cho nên dù trong tù lao tù, gông cùm, họ vẫn hát Bài ca kì vọng với những lời ca bay bổng. Bởi chỉ có những người có cùng hệ lối suy nghĩ mới cảm kiếm được rõ những ý nghĩa xa xôi về niềm tin chiến thắng.

Đã hơn 60 thập kỷ, tôi gặp mặt được người nghe khi tận cùng xúc cảm trong tôi được biểu hiện ra và hòa với tầng cảm xúc của dân chúng. Không dừng lại ở một thành quả thanh nhạc tầm thường. Các thế hệ nhạc sĩ, nghệ sĩ còn chuyển biên soạn "Bài ca kì vọng" cho phổ thông cây nhạc cụ độc tấu như: Guitar, sáo, violoncello, piano, phối khí cho dàn nhạc dân tộc, dàn nhạc giao hưởng và được đưa vào làm cho nhạc nền trong phim phim Đừng đốt".

Chờ đợi để "Bay lên Việt Nam"

Nhạc sĩ Văn Ký là một trường phù hợp thảng hoặc trong giới nhạc sĩ. Từng bị bệnh nặng, nhưng chính lối sống sống sáng sủa và tập yoga hàng ngày theo phương án của Ấn Độ đã cho ông một sức khỏe tốt hơn mà nếu như không nói, ít nào ngờ năm nay ông đã ở tuổi xưa nay hiếm, 91 năm cuộc đời nhưng vẫn mải mê sáng tạo với năng lượng tràn ngập. Chính sự chiêm nghiệm cuộc đời đã tạo nên những xúc cảm sáng tạo nhất định, bởi ngày ấy và bây giờ cách thức xa phần lớn.

Trong hơn 400 thành quả ở cả thanh nhạc, khí nhạc, nhạc múa, ca kịch... mỗi công trình có mặt trên thị trường với ông lại có những khởi nguồn rất riêng. Và câu chuyện về tác phẩm “Bay lên Việt Nam” cũng khiến ông rưng rưng mỗi khi nhắc lại.

Nhạc sĩ Văn Ký tâm tình: "Năm 2006, khi vn sẵn sàng chính thức gia nhập WTO, không khí phường hội hồ hởi, nao nức. Tổng biên tập VietNamNet lúc đó anh Nguyễn Anh Tuấn có ý nghĩ đó phát triển một trào lưu trong phường hội, truyền ngẫu hứng cho khát vọng Việt Nam, cho dân tộc Việt Nam, nước nhà Việt Nam cất cánh bắt kịp các nước văn minh tiên tiến. Anh chọn trong khoảng cho trào lưu này là Bay lên Việt Nam để khích lệ, cổ lỗ vũ và âm nhạc nghệ thuật có công dụng cũ kĩ vũ lớn còn hội hoạ là tượng trưng cho thị giác.

Từ suy nghĩ đó anh Nguyễn Anh Tuấn nghĩ ngay đến tôi và gọi laptop thủ thỉ về ý nghĩ đó này và mời tôi sáng tác bài hát với tựa đề Bay lên vn". 

Bay lên Việt Nam là cả một giai đoạn, cả một công đoạn của thế cuộc sáng tạo của nhạc sĩ Văn Ký.

"Ở một góc độ tư duy nào đó thì "Bay lên Việt Nam" là phiên bản 2 của "Bài ca kì vọng". Tuy nhiên, mỗi bài có một hình tượng âm nhạc khác nhau, ngôn ngữ âm nhạc không giống nhau, phương pháp mô tả cảm xúc cũng khác nhau, nhưng tư tưởng, tinh thần và tình cảm gần hệt nhau. Và Bay lên vietnam là một nhạc điệu hùng tráng, nhưng cũng có những giây khắc lắng đọng, nữ tính và lãng mạn vút lên, tạo dựng ra bầu trời lớn của tự do và khát vọng hòa bình trên hành tinh.

Một hình ảnh Việt Nam trẻ trung, hiện đại, biết trân quý những giá trị lịch sử, nhưng cũng nhân thức quên đi quá khứ của chiến tranh để hướng đến một mai sau tốt đẹp hơn. “vn ngày mới… hát lên gọi mời/ Bạn bè ta ở khắp nơi, về đây đất lành chim đậu/Ngàn năm sang trang sử mới/ Rồng thiêng tung cánh Thăng long Thủ đô/ Hà Nội hôm nay… Việt Nam bay lên… bay lên… bay lên vn bay lên...”

Hồn dân tộc trở thành ngôn ngữ của thời đại

Sáng tác của nhạc sĩ Văn Ký có nhạc điệu đẹp, ca từ giàu chất thơ, gợi hình ảnh rõ nét và đậm chất nhân văn sâu sắc. Có lẽ, những chiêm nghiệm từ thế cục đã cho ông có được những xúc cảm mãnh liệt trong sạch tạo và mang tới cho quần chúng những tác phẩm nghệ thuật thực sự, trở thành những bài ca đi cùng năm 04 tuần trong dòng chảy của âm nhạc vietnam.

Nhạc sĩ Văn Ký: Từ 'Bài ca hy vọng' tới 'Bay lên Việt Nam'
91 tuổi nhạc sĩ Văn Ký vẫn mê mải thông minh với năng lượng tràn đầy.

Ngay trong Bài ca chờ đợi cũng phát xuất từ nguyên liệu âm nhạc dân gian. Chưa nói đến sự sản xuất của âm nhạc dân gian trong thành quả, chỉ câu hát cuối “Mùa đông và mây mù, sẽ... tan”, với việc dùng luyến âm ở chữ “sẽ” đậm chất dân gian, mà chỉ có trong âm nhạc ngũ cung của Việt Nam đã cho thấy nhạc sĩ Văn Ký phát triển, biến hóa để giai điệu ấy mang một sinh mệnh khác - sinh mệnh của một kỷ nghuyên mới. Bởi với ông, mọi công trình đều phải bắt nguồn trong khoảng dân tộc, bắt nguồn từ những gì tinh túy từ ngàn đời xưa phụ thân ông ta xây đắp, hiện ra nên.

Mặc dù người mua trẻ có thể có những nghĩ suy khác. Cuộc sống cũng có những đòi hỏi phát triển mới, cùng với sự tạo ra của quốc gia. Tiếng nói âm nhạc cũng cần có những đổi mới, nhưng tinh thần sẽ chẳng thể khác. Bởi một tác phẩm thắng lợi của thời kỳ này cũng sẽ mang tầm tư tưởng của cả một thế hệ, mặc dầu hình tượng và tiếng nói âm nhạc của mỗi thế hệ cũng có những điểm khác biệt, nhưng về căn bản thì tình cảm con người và lòng tin vào mai sau của nước nhà cũng sẽ vẫn là như thế.

Ông quan điểm rằng: “Âm nhạc nói riêng, nghệ thuật nói chung phải lạ mắt, phải có cái riêng, chứ giả dụ giống như các dân tộc khác trên quả đât thì cũng không hay lắm. Vì thế người dùng trẻ nên nghiên cứu kỹ âm nhạc dân dã và phát hành nó theo tư duy và ngôn ngữ mới - ngôn ngữ của hiện giờ. Tôi không lo âu về sự nhập khẩu của âm nhạc ngoại lai. Đương nhiên trong sự sản xuất nhiều chủng loại của nghệ thuật nói chung, âm nhạc nói riêng, chẳng hề đa số thông minh, chăm chút đều là hay, nhưng cũng có những điều mới mẻ, sáng tạo rất độc đáo mà những cái đó chỉ có thời điểm và đại chúng chắt lọc, chứ cũng không nên cụ thể quá. Hãy để thời gian đủ để ta chiêm nghiệm, quần chúng kiểm nghiệm và những gì còn lại  - đó mới là nghệ thuật thực thụ".

Âm nhạc nghệ thuật luôn luôn là những sắm tòi thông minh, phát triển với những vấn đề mới mẻ. Nhưng rất nhiều những cái mới cũng đều phải bắt nguồn trong khoảng cội dễ dân ca, dân nhạc cổ truyền của dân tộc. Với nhạc sĩ Văn Ký, âm nhạc cổ đại ngấm tham gia máu. Song hồn cốt dân tộc đã được ông biến hóa trở thành ngôn ngữ của kỷ nghuyên, và ngay trong từng câu hát được ông sử dụng tiếng nói dân tộc ở một dạng thức rất riêng - rất Văn Ký.      

È Lệ Chiến
Ảnh: Lê Anh Dũng

Nhạc sỹ Văn Ký: Nhiều tiêu cực càng phải hy vọng

Nhạc sỹ Văn Ký: Nhiều thụ động càng phải hy vọng

Phóng viên VietNamNet gặp mặt nhạc sĩ của "Bài ca chờ đợi" trong một ngày thu – mùa cách mệnh bừng lên ánh sáng mới, mùa của những xao xuyến, rung cảm lay động hồn người.


Tham khảo thêm: bat dong san

0 nhận xét:

Đăng nhận xét