Thứ Năm, 29 tháng 8, 2019

Hành trình 'lên voi xuống chó' của chai nhựa: Trong khoảng phát minh lớn lao của trái đất đến 'kẻ tội đồ' ghét bỏ khiến thế giới loay hoay sắm phương pháp vứt bỏ

Không bạn nào nhớ rõ những chai nhựa đựng đồ uống đã thay đổi lề thói tiêu xài trong khoảng lúc nào. Tất nhiên, cái ngày mà các siêu mẫu ở New York mang theo những chai nước khoáng Evian khiến cho bằng nhựa như một thứ phụ kiện thời trang trong thập niên 80 đã báo hiệu tương lai phía trước. 

Hàng tỷ chai nhựa đã được bán ra với lời giới thiệu rộng rải mỹ miều, rằng nước chế biến tốt cho tóc và da, lành mạnh hơn đồ uống có ga và sạch sẽ hơn nước máy. Chẳng bao lâu sau, người tiêu dùng đã bị thuyết phục rằng họ cần nước đựng trong những chiếc chai nhựa có thể đem theo đến bất kỳ nơi đâu.

Nhân tố khiến chai nhựa khác biệt so với các vật phẩm khiến từ nhựa khác, đó là chính là tốc độ tiêu thụ đáng ngạc nhiên của nó. Trong khoảng một phát minh đỉnh cao của thế giới, hiện diện ở khắp nơi trên nhân loại, chai nhựa trở thành thứ vật dụng "đáng nguyền rủa". Thời kỳ chuyển đổi này chỉ diễn ra trong vòng 1 thế hệ ngắn ngủi.

"Chai nhựa đã khiến cho đổi mới cả lĩnh vực công nghiệp đồ uống, cũng như lề thói của chúng ta theo đông đảo cách thức", Peter Gleick - cùng thành lập và chủ toạ danh dự của Học viện Pacific tại California (Mỹ), tác giả cuốn sách Bottled and Sold: The Story Behind Our Obsession with Bottled Water.

"Chúng ta đã trở thành một xã hội nơi đại chúng đều cho rằng ví như không có sẵn nước trong tay thì những yếu tố tồi tệ sẽ xảy ra. Nghĩ suy này thật ngu ngốc. Nó đâu giống với việc nhân loại chết vì khát như ngày xưa", ông nói.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 1.

Năm 2016, doanh số bán của nước đóng gói tại Mỹ đã chính thức vượt lên đồ uống có ga. Đến lúc này, cả quả đât mới bừng tỉnh trước cuộc khủng hoảng rác nhựa trầm trọng. Một làn sóng căm phẫn trước sự bành trướng của rác thải nhựa gây tắc nghẽn sông ngòi, ô nhiễm đại dương mở đầu hiện ra. Bỗng nhiên, việc mang theo nước đóng gói không còn một hành động hay ho nữa.

Tuy vậy, việc "mặc" chúng lại rất lôi cuốn: Các nhà thiết kế đã quyết định đem chai nhựa tái chế tham gia cá tính. Ngoài ra đó, hoạt động mua bán bình đựng nước cao cấp khiến trong khoảng thép không gỉ cũng khôn xiết phát hành, bao gồm bình đựng nước version giới hạn được khảm hàng nghìn viên pha lê Swarovski có giá 2.000 USD.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 2.

Bình nước khảm pha lệ Swarovski có giá 2.000 USD.

Chai nhựa và nắp chai là các loại rác thải từ nhựa được tích lũy đa dạng thứ 3 và thứ 4 trong chiến dịch thu dọn bãi biển hàng năm của Ocean Conservancy tại 100 nước nhà. Các nhà hoạt động vì không gian đang đề xuất việc cấm hoàn toàn chai nhựa, sau túi nilon. Vài thành phố nhỏ bé ở Concord, bang Massachusett (Mỹ) và Bundanoon (Australia), đã cấm hoàn toàn chai nhựa, cùng như ở các ở dọc đường, viện bảo tàng, trường đại học, sở thú tại châu Âu và Mỹ.

Theo Liên Thích hợp Quốc, những tổ quốc đang phát triển - nơi hơn 2,2 tỷ người không có đủ nước sạch và chai nhựa là sự lựa chọn an toàn độc nhất vô nhị - lại đang dẫn đầu trong việc giải quyết điều. Vào 04 tuần 6, Kenya đã ban hành lệnh cấm dùng đồ nhựa dùng 1 lần tại bãi biển, trường học quốc gia, rừng và khu bảo tồn. Hội đồng tự quản khu vực South Delhi (Ấn Độ) cũng cấm sử dụng chai nhựa dùng 1 lần trong mọi văn phòng ở thành phố.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 3.

Lịch sử của những chiếc chai nhựa

Người tiêu xài đã uống nước đóng gói được hơn 1 thế kỷ, đầu tiên là trong chai thủy tinh, sau đó là chai thép và lon nhôm. Những chiếc chai nhựa đời đầu được hứa hẹn hứa hẹn sẽ là biện pháp thay thế nhẹ hơn, nhưng chúng lại ngấm hóa chất và không thể chứa được đồ uống có ga. Phải đến những năm 70, một loại nhựa thần kỳ mới thành lập và khiến thay đổi hoàn cục bộ diện, có tên là PET.

Polyethylene terephthalate đã hiện ra trong khoảng năm 1941. Các nhà hóa học của tổ chức kinh doanh Du Pont đã tạo ra nó khi đang thí nghiệm với polymers. Năm 1973, Nathaniel Wyeth - một nhà kỹ thuật khác tại Du Pont - đã đạt yêu cầu bạn dạng quyền cho chiếc chai nhựa PET đầu tiên. Nó nhẹ, bình an, rẻ - và có thể tái giễu cợt được. Nói cách khác, đây chính là chiếc chai hoàn hảo, thành lập trục đường cho trào lưu sử dụng chai nhựa sau này.

Perrier và Evian là 2 công ty bắt đầu cơn sốt nước đóng hộp, theo sau là PepsiCo với vật phẩm Aquafina vào năm 1994. Coke và Dansani theo gót tham gia năm 1999. Cả 2 hãng đều sử dụng nước máy đã lọc. Từ năm 1994 đến 2017, doanh thu nước uống ở Mỹ đã tăng tới 284%, theo số liệu của Beverage Marketing Corp.

Từ năm 1960 đến 1970, nhàng nhàng mỗi khách hàng khoảng 200-250 chai nước/năm, theo số liệu của Container Recycling Institute. Đa số trong số đó đều là chai nhựa có thể tái sử dụng. Theo số liệu của Euromonitor International, làng nhàng mỗi phút lại có 1 triệu chai đồ uống làm từ nhựa được tung ra.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 4.

Ramani Narayan - giáo sư khoa học hóa học tại ĐH bang Michigan - cảnh báo rằng chúng ta không nên tập trung quá phổ thông vào các con số và quên đi bản chất nhân tố.

"Việc lạm dụng chai nhựa cần phải được hạn chế", ông nói. "Tuy nhiên, vấn đề nằm ở việc thu hồi vật phẩm, tạo động lực tái chế giễu, sự cam kết của những nhà làm luật cũng như các nhãn hàng trong việc chỉ đóng hộp các loại chai chứa 50-60% nhựa tái chế nhạo. Họ vẫn chưa cam đoan yếu tố này."

Phương hướng mới cho những chiếc chai nhựa

Giờ đây, khi cả nhân loại đang tập trung khắc phục cuộc khủng hoảng rác nhựa, hàng loạt giải pháp mới được có mặt trên thị trường. Chung, chúng sẽ phân thành 2 loại: hạn chế số lượng chai nhựa được sử dụng, hoặc tìm cách mới để xử lý chai nhựa sau khi bỏ đi.

Tại London, nỗ lực hạn chế rác thải nhựa đang ngày càng tăng. Thị trưởng Sadiq Khan đã thông báo ý tưởnrg xây dựng 100 vòi nước để cư dân tái dùng chai lọ. Vào 04 tuần 4, các VĐV tham dự giải chạy London Marathon đã được phát nước uống đựng trong bọc khiến cho từ tảo biển có thể ăn được. Tại Selfridges - chuỗi cửa hàng văn phòng phẩm có tuổi đời hơn 1 thế kỷ ở London, các chai đồ uống bằng nhựa đã bị dẹp bỏ, nhịn nhường chỗ cho các loại chai thủy tinh, can nhôm và bình nước có thể tái dùng.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 5.

Năm 2018, hơn 920.000 chai nước bằng nhựa đã được tiêu thụ tại giải chạy London Marathon. Đến năm 2019, BTC quyết định thay thế chúng bằng các bọc nước uống làm cho từ tảo biển có thể ăn được.

Một khi chai nhựa biến thành rác, chúng sẽ được tái nhạo báng thành các item khác biệt như hộp đựng mực in, trụ hàng rào, mái ngói, thảm, thuyền,... Thậm chí, nhà cũng có thể xây được trong khoảng chai nhựa. Người ta đã dùng 612.000 chai nhựa để xây dựng một căn nhà 3 tầng ở Canada, với kĩ năng chống bão cấp 5.

Trong phòng thí nghiệm, các nhà kỹ thuật cho thành lập liên tục các phiên bản chai nhựa có thể phân hủy được. Dường như, họ cũng thí điểm "tái chế hóa học", bằng cách thức đưa polymers về dạng monomer thuở đầu, cho phép nhân loại tái tạo nhựa hàng ngàn lần.

Tuy thế, các giải pháp này đều có một hạn chế giễu nhất quyết: Rác thải nhựa cần được thu thập trước đây.

Bây giờ, tỷ lệ tái dè bỉu vẫn còn thấp. Năm 2016, chỉ có người tình số chai nhựa mà con người tiêu thụ trên thế giới được tái chế. Tại Mỹ, những chiếc chai nhựa PET kiểu mới chỉ chứa 7%  nhựa tái dè bỉu. Các tổ chức kinh doanh ăn uống thì phản đối luật chuẩn y người tiêu dùng đổi chai nhựa lấy tiền vì nghĩ là chi phí của việc này quá cao. Thay tham gia đó, họ muốn sử dụng chai nhựa tái chế nhạo trong thời kỳ đóng hộp.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 6.

Tổ chức kinh doanh PepsiCo chắc chắn sẽ tăng 25% lượng nhựa tái chế trong tất cả các bao tị nạnh nhựa tới năm 2025. Nestle Waters cũng hứa sẽ chế biến bao suy bì tái nhạo báng được vào năm 2025 và tăng lượng nhựa tái giễu cợt lên 35% vào năm 2025 trên toàn cầu và 50% tại Mỹ. Các thương hiệu châu Âu khác cũng cam kết tăng lượng nhựa tái dè bỉu lên 50%.

Riêng Coca Cola chắc chắn sẽ tái nhạo báng 1 chai hoặc can nhựa đã dùng trên 1 item đã bán ra tới năm 2030. Họ cũng sẽ tăng lượng nguyên liệu tái chế giễu trong chai nhựa lên đến 50% vào năm 2030.

Người tiêu dùng cần thanh toán cho việc thu thập rác thải nhựa

Mark Murray - tổng giám đốc tổ chức Californians Against Waste - cho biết, việc thu thập rác thải nhựa sẽ không cải thiện được điều gì trừ khi nó làm được nhiều giá trị hơn, ưng chuẩn chi phí bổ sung của vật phẩm.

"Nếu như tổ chức kinh doanh sản xuất chai nước nhựa sử dụng 1 lần, tôi sẽ thanh toán không chỉ cho chi tiêu làm ra chai nước nhựa sử dụng 1 lần đó, mặc cả chi tiêu tích lũy sau khi nó trở thành rác. Các hoạt động tình nguyện đều rất tích cực, nhưng chìa khóa phải nằm ở việc định giá đúng cho chai nhựa.

Bart Elmore - giáo sư tại ĐH bang Ohio - khuyên các công ti thức ăn cần phải nắm bắt được bài học khôn ngoan từ chính quá khứ của bản thân. Cứ tính thêm giá tham gia item chai lọ của chính mình, họ sẽ lấy lại được đống rác nhựa.

Ngọc Hà

Theo Trí thức trẻ/National Geographic


Tham khảo thêm: mua nha

0 nhận xét:

Đăng nhận xét