Thứ Sáu, 7 tháng 6, 2019

Xung bỗng Mỹ - Trung: Duyên cớ là gì, và hiện giờ thì sao?

Tác giả bài viết là Zhiqun Zhu, giáo sư ngành nghề công nghệ chính trị và quan hệ quốc tế tại ĐH Bucknell University, bang Pennsylvania, Mỹ và là giáo sư cao cấp tại Viện Đông Á trực thuộc ĐH Non sông Singapore.

Trận chiến thương nghiệp giữa Mỹ và TQuốc mà Tổng thống Donald Trump khởi xướng đã leo thang trong mấy tuần vừa qua, mà gần nhất là ông Trump ăn hiếp dọa sẽ tấn công thuế mọi hàng hóa được nhập cảng từ Trung Quốc và tuyên bố chiến lược nguy cấp giang sơn để thải trừ Huawei hoàn toàn khỏi hoạt động mua bán Mỹ.

Trong bối cảnh đó, các nhà quan sát càng ngày càng ân cần tới mai sau của mối quan hệ song phương có thể nói là rất quan trọng đối với nhân loại. Vì sao quan hệ Mỹ Trung xấu đi? Điều nằm ở đâu? Và làm cho thế nào để nhì cường quốc có thể thoát khỏi thế tiến thoái lưỡng nan như bây chừ?

Đầu tiên, cần nói rõ rằng sẽ là sai lạc nếu như đổ tội cho bản thân ông Trump đã gây ra trạng thái căng thẳng hiện giờ. Ông Trump đã khiến căng thẳng trầm trọng hơn, nhưng ông chẳng phải là người sản xuất nó.

Kể từ chuyến thăm lịch sử của cựu Tổng thống Richard Nixon tới Trung Quốc năm 1972, có một quan điểm mà người Mỹ luôn hợp nhất: một China mở cửa và thịnh trị sẽ mang lại ích lợi cho nước Mỹ. Ý kiến này cũng chính là nền tảng cho phương pháp hành xử của Mỹ đối với Trung Quốc suốt trong khoảng đó tới nay. Dù rằng có vài sự kiện như vụ Thiên An Môn năm 1989, vụ Mỹ đánh bom đại sứ quán China ở Belgrade năm 1999 hay vụ phi cơ của nhị bên va chạm ở đảo Hải Nam năm 2001, quan hệ Mỹ Trung chẳng hề suy suyển.

Trong suốt quãng thời gian này, Mỹ thực sự hy vọng rằng Trung Quốc sẽ ngày một trở nên giống Mỹ sau khi hội nhập sâu hơn vào chuỗi hệ thống tự do quốc tế mà trong đó Mỹ là đầu tàu dẫn dắt. Dĩ nhiên, tới cuối những năm 2010, Trung Quốc lập cập nổi lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai trái đất nhưng vẫn đi theo hình thức một đảng độc nhất, với mô phỏng chính trị đối lập hẳn với hệ thống chính trị Mỹ, Mỹ mở đầu cảm thấy bị đe dọa và thậm chí là thuyệt vọng. Quan điểm mới là Trung Quốc đã trở thành một thách thức lớn, thậm chí là một mối đe dọa.

Bước vào nhiệm kỳ thứ nhì, cựu Tổng thống Barack Obama đã mở đầu chăm sóc khắc phục "thách thức China". Cách thức tiếp xúc của ông là ý tưởnrg "xoay trục châu Á" và cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton chính là "kiến trúc sư" của cách thức tiếp cận này. Cũng chính vì những lời chỉ trích của bà Hillary về tình hình nhân quyền ở TQuốc mà Chính phủ cũng như nhiều người địa phương Trung Quốc thích ông Trump thắng cử hơn trong cuộc bầu cử năm 2016.

Ông Trump cũng kiếm được rõ những bất ổn trong mối quan hệ Mỹ Trung và cố gắng "sửa chữa", nhưng nhường nhịn như ông chỉ dồn vào một chỗ eo hẹp tham gia cuộc chạy đua về kinh tế và kĩ nghệ mà không hướng đến cỗi rễ của nhân tố.

Thứ nhị, quan hệ Mỹ - Trung càng ngày càng chuyển từ thế hợp tác sang đối đầu là do những xung đột nhiên sâu sắc khởi hành trong khoảng việc cả hai bên đều đang nỗ lực yếu tố chỉnh để thích nghi với những thay đổi trong chuỗi hệ thống quốc tế.

Người Mỹ ngày càng trở thành cứng rắn với TQuốc. Bắt đầu trong khoảng bài phát biểu chống TQuốc đầy gay gắt của Phó Tổng thống Mike Pence tại Viện Hudson hồi tháng 10 năm rồi, phổ biến quan chức trong chính quyền Trump có thái độ "diều hâu" đối với Trung Quốc. Giám đốc FBI Christopher Wray cảnh báo về điệp viên China, khi mà giám đốc hoạch định chế độ của Bộ Ngoại giao Mỹ Kiron Skinner gọi đây là "cuộc xung bỗng nhiên giữa các nền hiện đại".

Trong các vòng dàn xếp thương nghiệp bế tắc vừa qua, về cơ bản thì ông Trump đang nỗ lực áp đặt những yêu cầu của bản thân mình lên TQuốc. Đó là điều tối kỵ trong văn hóa Trung Quốc, nơi mà sĩ diện luôn được đề cao. Hình như đó, với không phổ thông hiểu nhân thức về lịch sử TQuốc kể trong khoảng trận chiến thuốc phiện, sự kiện mà cho đến tận ngày nay cư dân TQuốc vẫn coi là một sự hạ bản thân mình không đáng có, có vẻ như ông Trump không dễ dàng có thể nắm bắt được tại sao Chủ toạ Tập Cận Bình sẽ không dễ chùn bước trước sức ép từ phía Mỹ. Ông Trump sẽ chẳng thể gọi ông Tập là bạn khi mà "kề dao tham gia lưng" ông ấy.

Sớm hay muộn thì cả nhì nước cũng sẽ đạt được 1 ký hợp đồng thương mại dịch vụ lợi ích của cả nhị bên. Đương nhiên, cuộc đua giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa tư bạn dạng nhà nước sẽ tiếp diễn. Khi mặc cả nhị siêu cường đều đặt lợi ích giang sơn lên hàng đầu, bức chụp "nhị hổ cùng chia một núi" có nhẽ là cảnh xa quá xa xăm.

Thứ ba, thách thức không dễ dàng nhằn nhất mà Mỹ và China phải đương đầu là quá trình chuyển giao quyền lực của vị trí số 1 thế giới trong bối cảnh TQuốc trỗi dậy mạnh bạo như hiện giờ. Ở thời gian hiện tại, có vẻ như ý tưởnrg của Mỹ là khiến cho lờ lững lại giai đoạn tạo ra của TQuốc và củng cố sự kẻ thống trị của Mỹ. Ông Trump có thể nghĩ rằng bản thân mình đang thành công trong trận chiến thương nghiệp, nhưng khi người tiêu xài Mỹ nhìn thấy rằng họ mới là người phải chịu gánh nặng thuế quan, sự ủng hộ bỏ ra cho ông Trump sẽ vơi đi ít rộng rãi.

Cả nhì nước cần phải yếu tố chỉnh để thích hợp với thực tế mới mẻ là Trung Quốc đã biến thành kẻ địch ngang cơ với Mỹ trên phần lớn góc cạnh. Mỹ vẫn sẽ tiếp tục ách thống trị chuỗi hệ thống quốc tế, nhưng China sẽ nhanh lẹ thu nhỏ khoảng cách. Trung Quốc thường nghĩ dài, và sẽ có toàn bộ bóng đen phủ lên quan hệ Mỹ Trung.

Liệu TQuốc có thể chiếm hữu lấy địa điểm số 1 nhân loại của Mỹ? Liệu Mỹ có sẵn lòng chấp nhận sự trỗi dậy của China? Đây đều là những câu hỏi khó giải đáp, đặc biệt trong khi lòng tin mà nhị bên bỏ ra cho nhau đã xuống rất thấp.

Mặc dầu Trung Quốc vẫn luôn nói rằng họ không muốn quyền bá chủ, công trình Vành đai đoạn đường đầy tham vọng vươn ra khắp thế giới và bị Mỹ coi là một thử thách trực tiếp bắt nạt dọa vị thế của Mỹ, khác biệt là ở những vùng trong khoảng trước đến nay vẫn chịu tác động lớn trong khoảng Mỹ.

Quả đât đang bước tham gia quá trình bất ổn trong khi cuộc chạy đua giữa nhì cường quốc càng ngày càng trở thành khốc liệt. Và khi tranh chấp nổ ra, người ngoài bao giờ cũng có cái nhìn sáng láng hơn so với người trung cuộc. Như Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan phát biểu vừa qua tại Washington, để tránh xung chợt thì nhì bên nên chấp thuận bản chất của nhau. Khi bảo kê hiệp định TPP, ông Obama từng nói Mỹ, chứ không phải TQuốc, nên là bên viết ra các lề luật thương nghiệp. Giờ là lúc Mỹ và China cùng nhau sản xuất các quy tắc không chỉ trong ngành thương nghiệp mà là trong toàn bộ các ngành nghề, để có thể đảm bảo duy trì một hệ thống quốc tế công bằng và hợp lý, trong đó cả nhì siêu cường đều có vai trò dẫn dắt.

Thu Hương

Theo Trí thức trẻ/National Interest


Xem tại: mua nha

0 nhận xét:

Đăng nhận xét